Khi ESG ngày càng phổ biến, rủi ro “greenwashing” cũng tăng theo
ESG đã không còn là khái niệm mới tại Việt Nam.
Nhiều doanh nghiệp đã:
- Có báo cáo phát triển bền vững
- Có ngân sách cho hoạt động môi trường
- Có thông điệp rõ ràng về trách nhiệm xã hội
Tuy nhiên, song song với sự phát triển đó, một thuật ngữ ngày càng được nhắc tới nhiều hơn: greenwashing – “tô xanh hình ảnh” mà không tạo ra tác động thực.
Điều đáng nói là:
Không ít doanh nghiệp rơi vào greenwashing không phải vì cố tình, mà vì chọn sai loại dự án.
Greenwashing không chỉ đến từ gian dối, mà từ sự thiếu gắn kết thực tế
Một dự án ESG môi trường dễ rơi vào greenwashing khi:
- Tác động khó cảm nhận trong đời sống
- Chỉ tồn tại trong thời gian ngắn
- Không ai trong cộng đồng thực sự quan tâm sau khi sự kiện kết thúc
- Doanh nghiệp không thể trả lời rõ: “Dự án này thay đổi điều gì cụ thể?”
Khi đó, dù ngân sách có thật, nỗ lực có thật, nhưng kết quả vẫn chỉ nằm trên báo cáo.
5 câu hỏi doanh nghiệp nên tự hỏi trước khi chọn một dự án ESG môi trường
1. Dự án này có hiện diện trong đời sống hằng ngày không?
Một dự án tốt không nhất thiết phải lớn, nhưng cần:
- Có mặt ở nơi con người sinh sống, làm việc
- Được nhìn thấy, đi qua, tiếp xúc thường xuyên
Nếu người dân không nhận ra sự tồn tại của dự án, thì tác động xã hội sẽ rất hạn chế.
2. Tác động có đo được bằng trải nghiệm, không chỉ bằng số liệu?
Báo cáo cần số liệu.
Nhưng cộng đồng cần cảm nhận.
Ví dụ:
- Không khí dễ thở hơn
- Không gian công cộng dễ chịu hơn
- Môi trường sống bớt áp lực hơn
Một dự án ESG mạnh là dự án mà người dân có thể nói về nó bằng trải nghiệm, không cần đọc báo cáo.
3. Dự án có gắn với vấn đề “đang tồn tại”, hay chỉ là thông điệp chung chung?
Các khẩu hiệu như:
- “Bảo vệ môi trường”
- “Chung tay vì tương lai xanh”
… rất đúng, nhưng quá rộng.
Trong khi đó, các vấn đề như:
- Ô nhiễm không khí đô thị
- Bụi mịn PM2.5
- Không gian công cộng xuống cấp
… lại hiện hữu mỗi ngày.
ESG hiệu quả thường bắt đầu từ vấn đề cụ thể, không phải từ khẩu hiệu lớn.
4. Doanh nghiệp có thể đồng hành lâu dài, hay chỉ tham gia một lần?
Một trong những dấu hiệu dễ bị coi là greenwashing là:
- Dự án chỉ diễn ra 1–2 lần
- Sau đó không còn ai nhắc tới
Ngược lại, các dự án:
- Có vận hành
- Có bảo trì
- Có người chịu trách nhiệm dài hạn
… thường tạo được niềm tin cao hơn từ cộng đồng và các bên liên quan.
5. Có cộng đồng địa phương tham gia thật hay không?
Dự án môi trường bền vững hiếm khi là:
“Doanh nghiệp làm – cộng đồng đứng xem”
Thay vào đó, cần có:
- Người dân tham gia
- Tổ chức địa phương phối hợp
- Cơ chế phản hồi hai chiều
Khi cộng đồng coi dự án là “của mình”, tác động xã hội sẽ mạnh hơn rất nhiều.
ESG môi trường đô thị: dễ bị soi, nhưng cũng dễ tạo niềm tin
So với các dự án môi trường ở xa, ESG trong không gian đô thị có một đặc điểm đặc biệt:
- Dễ bị quan sát
- Dễ bị đánh giá
- Nhưng nếu làm thật, thì niềm tin tạo ra rất nhanh
Không khí đô thị, không gian công cộng, sức khỏe cộng đồng – tất cả đều là những yếu tố mà ai cũng cảm nhận được, không cần giải thích phức tạp.
Tránh greenwashing không phải bằng truyền thông tốt hơn, mà bằng dự án đúng hơn
Thay vì đầu tư nhiều hơn vào việc “kể câu chuyện ESG”, có lẽ doanh nghiệp nên:
- Chọn dự án gần hơn với đời sống
- Chấp nhận làm những việc khó hơn
- Và để tác động tự lên tiếng
Khi dự án đủ thật, truyền thông chỉ còn là phần phụ.
Một câu hỏi mở cho người làm ESG
Nếu bỏ qua báo cáo, hình ảnh, và thông điệp, hãy thử tự hỏi:
Dự án ESG môi trường mà doanh nghiệp đang tham gia có làm cho cuộc sống xung quanh tốt hơn theo cách mà người dân nhận ra không?
Câu trả lời cho câu hỏi này thường rất rõ ràng.
Tránh greenwashing chỉ là bước đầu.
Vấn đề sâu hơn nằm ở việc lựa chọn những lĩnh vực ESG vừa khó, vừa dễ bị soi, nhưng lại có khả năng tạo niềm tin xã hội mạnh mẽ.
Bài tiếp theo đi sâu vào một lĩnh vực như vậy: không khí đô thị.