Trong lịch sử, ô nhiễm bụi mịn (PM2.5) đã gây nên những sự kiện nghiêm trọng nào?

Ô nhiễm bụi mịn (PM2.5) không xuất hiện một ngày một đêm, mà là kết quả của hàng thế kỷ phát triển công nghiệp và đô thị hoá. Từ thời Cách mạng Công nghiệp ở châu Âu đến ô nhiễm không khí đô thị hiện đại ở châu Á, PM2.5 đã trở thành một trong những nhân tố chính ảnh hưởng tới sức khoẻ cộng đồng. Thế giới đã ghi nhận nhiều thảm họa ô nhiễm không khí (đặc biệt là bụi mịn và khí độc) gây thương vong lớn, thúc đẩy việc ra đời các đạo luật bảo vệ môi trường hiện đại:

• Sương mù chết chóc tại London, Anh (1952): Đây là thảm họa ô nhiễm không khí tồi tệ nhất lịch sử Vương quốc Anh. Trong 5 ngày vào tháng 12/1952, sự kết hợp giữa khói than đá và điều kiện thời tiết nghịch nhiệt đã bao trùm thành phố. Ước tính có khoảng 12.000 người tử vong và hàng chục ngàn người khác mắc các bệnh đường hô hấp. Sự kiện này là tiền đề cho Đạo luật Không khí Sạch năm 1956.
• Thảm họa sương mù Donora, Mỹ (1948): Xảy ra tại thị trấn công nghiệp Donora, bang Pennsylvania. Một lớp sương mù dày đặc chứa khí thải từ các nhà máy luyện kẽm và thép đã bị kẹt lại thung lũng suốt 5 ngày. Khoảng 20 người chết và gần 6.000 người (tương đương 43% dân số thị trấn) bị đổ bệnh. Đây là thảm họa ô nhiễm không khí tồi tệ nhất lịch sử Mỹ, dẫn đến việc thông qua Đạo luật Kiểm soát Ô nhiễm Không khí đầu tiên vào năm 1955.
• Thung lũng Meuse, Bỉ (1930): Một trong những thảm họa ô nhiễm không khí công nghiệp sớm nhất được ghi nhận. Khói thải từ các nhà máy luyện kim đã bị mắc kẹt bởi sương mù dày đặc trong thung lũng, khiến 63 người thiệt mạng và hàng nghìn người bị đau phổi chỉ trong vài ngày.
• “Đại thảm họa không khí” tại Bắc Kinh, Trung Quốc (2013): Vào tháng 1/2013, Bắc Kinh trải qua đợt ô nhiễm kỷ lục với nồng độ bụi mịn PM2.5 đạt mức gần 1.000 µg/m³, cao gấp khoảng 40 lần mức khuyến nghị của WHO. Sự kiện này khiến Trung Quốc phải thực hiện “cuộc chiến chống ô nhiễm” quyết liệt trong nhiều năm sau đó.
• Tình trạng hiện tại (2025-2026): Nhiều thành phố như Hà Nội (Việt Nam), Bangkok (Thái Lan) và các đô thị tại Ấn Độ thường xuyên lọt top ô nhiễm nhất thế giới với chỉ số bụi mịn vượt ngưỡng nguy hiểm. Vào đầu năm 2026, Thái Lan đã phải sử dụng máy bay gieo mây để giảm bớt nồng độ bụi mịn. 

Các sự kiện này là minh chứng cho thấy bụi mịn không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là mối đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người trên quy mô lớn.

Xin liệt kê một số bài báo thông tin cụ thể về các sự kiện dưới đây:

Câu hỏi thường gặp

Ô nhiễm bụi mịn bắt đầu từ khi nào?
→ Ô nhiễm bụi mịn phát triển từ thời Cách mạng Công nghiệp, nhưng tới thế kỷ XX mới trở thành vấn đề đô thị lớn.

Tại sao lịch sử ô nhiễm PM2.5 quan trọng?
→ Vì giúp hiểu tại sao các thành phố hiện đại phải đối mặt với ô nhiễm nặng hơn và tìm hướng giải quyết.

Ô nhiễm lịch sử có liên quan tới hiện tại không?
→ Có, vì cơ sở hạ tầng, quy hoạch và nguồn phát thải tồn tại từ lâu ảnh hưởng tới mức PM2.5 hiện nay.