PM2.5 trong đô thị là gì và vì sao nguy hiểm cho sức khoẻ?

PM2.5 là thuật ngữ dùng để chỉ các hạt bụi mịn có đường kính nhỏ hơn 2.5 micromet, phổ biến trong không khí đô thị do giao thông, xây dựng và hoạt động công nghiệp. Do kích thước rất nhỏ, PM2.5 có thể xâm nhập sâu vào phổi và hệ tuần hoàn, gây ảnh hưởng lâu dài đến sức khoẻ con người.

• Bụi mịn pm2.5 so với sợi tóc con người thì nó nhỏ hơn khoảng 30 lần.
• Bụi mịn pm2.5 được hình thành từ các chất như nitơ, carbon và các hợp chất kim loại khác

Bụi mịn PM2.5 được coi là “sát thủ thầm lặng” vì kích thước siêu nhỏ (dưới 2,5 micromet), cho phép chúng vượt qua hệ thống lọc tự nhiên của cơ thể.

Bụi mịn đến từ đâu?

1. Nguồn nhân tạo (Chủ yếu) 

Đây là nguyên nhân chính gây ra tình trạng ô nhiễm tại các đô thị lớn hiện nay: 

• Giao thông vận tải: Khí thải từ động cơ xe máy, ô tô (đốt nhiên liệu hóa thạch) và bụi từ quá trình mài mòn lốp xe, phanh.
• Sản xuất công nghiệp: Khói bụi từ các nhà máy nhiệt điện, cơ sở luyện kim, lọc dầu và các khu công nghiệp. Tính đến tháng 1/2026, công nghiệp được xác định là nguồn đóng góp hàng đầu cho bụi PM2.5 tại Hà Nội.
• Xây dựng và hạ tầng: Hoạt động đào đất, vận chuyển vật liệu tại các công trường xây dựng và mở rộng đường sá.
• Đốt sinh khối và rác thải: Việc đốt rơm rạ sau mùa vụ, đốt rác tự phát, và sử dụng bếp than tổ ong trong sinh hoạt.
• Nông nghiệp: Sử dụng quá mức phân bón, thuốc trừ sâu và các hoạt động cày bừa đất. 

2. Nguồn tự nhiên 

• Cháy rừng: Phát tán một lượng lớn tro bụi và các hạt carbon vào khí quyển.
• Bụi đất cát: Các cơn bão cát hoặc bụi cuốn từ các vùng đất trống, sa mạc.
• Hiện tượng tự nhiên khác: Núi lửa phun trào, bụi biển (muối biển) và phấn hoa. 

3. Hình thành từ phản ứng hóa học 

Bụi mịn không chỉ phát thải trực tiếp mà còn được hình thành gián tiếp trong không khí qua các phản ứng hóa học phức tạp giữa các chất như lưu huỳnh

Câu hỏi thường gặp về PM2.5 trong đô thị

PM2.5 có nhìn thấy được không?
→ Không. PM2.5 là bụi siêu mịn, không thể quan sát bằng mắt thường.

PM2.5 có đo được không?
→ Có, nhưng việc đo chỉ phản ánh mức độ ô nhiễm, không trực tiếp làm giảm bụi mịn.

PM2.5 ngoài trời có thể xử lý được không?
→ Đây là hướng đang được nhiều dự án môi trường đô thị nghiên cứu và thử nghiệm.

Tóm lại, PM2.5 trong đô thị là dạng ô nhiễm không khí nguy hiểm do kích thước siêu nhỏ, nguồn phát sinh phân tán và khả năng xâm nhập sâu vào cơ thể người. Việc kiểm soát PM2.5 không chỉ dừng ở đo đạc mà cần các giải pháp xử lý phù hợp ngay trong không gian đô thị.