Thế giới đang thu gom và xử lý bụi mịn (PM2.5) như thế nào?

Trên thế giới đang có nhiều phương pháp thu gom và xử lý bụi mịn PM2.5, từ công nghệ lọc không khí quy mô lớn đến các giải pháp địa phương như hệ thống quét đường, rào chắn bụi và bộ lọc không khí tích hợp trong công trình. Mỗi phương pháp đều hướng đến giảm nồng độ PM2.5 trong không khí mở và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Không chỉ dừng lại ở việc cắt giảm khí thải mà đã tiến tới các công nghệ chủ động “thu gom” và “xử lý” bụi mịn PM2.5 ở quy mô lớn:

1. Thu gom bụi mịn trực tiếp từ khí quyển (Large-scale Scavenging)

• Tháp lọc không khí khổng lồ (Smog Free Towers): Các thành phố tại Trung Quốc, Ấn Độ và Ba Lan đã lắp đặt các tháp cao hàng chục mét sử dụng công nghệ ion hóa tĩnh điện. Các tháp này tạo ra vùng điện trường để hút các hạt bụi mịn, sau đó gom chúng lại thành bụi rắn để xử lý hoặc tái chế.
• Gieo mây tạo mưa nhân tạo: Đây là biện pháp khẩn cấp đang được áp dụng rộng rãi tại Đông Nam Á (như Thái Lan vào đầu năm 2026). Việc tạo mưa giúp các hạt nước bám vào bụi mịn và kéo chúng xuống mặt đất, làm sạch bầu khí quyển ngay lập tức.
• Hệ thống phun sương cao áp (Water Mist Cannons): Tại các đại lộ và công trường xây dựng, xe phun sương tạo ra các hạt nước siêu nhỏ (kích thước tương đương bụi mịn) để trung hòa và kết dính bụi, ngăn chúng lơ lửng trong không khí.

2. Công nghệ vật liệu tự làm sạch (Self-cleaning Materials)

• Bê tông và sơn hấp thụ ô nhiễm: Sử dụng vật liệu chứa Titanium Dioxide (TiO2). Khi có ánh sáng mặt trời, chất này hoạt động như một chất xúc tác quang hóa, bẻ gãy các phân tử bụi mịn và khí độc (NOx, SO2) bám trên bề mặt tòa nhà, biến chúng thành các muối vô hại và bị rửa trôi khi mưa.
• Màng lọc Nano thế hệ mới: Các nhà khoa học đã phát triển loại màng lọc bằng sợi nano có khả năng tự phân hủy sinh học, được lắp vào các hệ thống thông gió tòa nhà để bắt giữ 99,9% hạt PM2.5 mà không gây tốn nhiều năng lượng.

3. Giải pháp dựa vào thiên nhiên (Nature-based Solutions)

• Rừng trong phố (Vertical Forests): Các tòa nhà cao tầng được bao phủ bởi hàng nghìn cây xanh. Lá cây không chỉ cản bụi mà còn hấp thụ các hạt kim loại nặng có trong bụi mịn thông qua quá trình trao đổi chất của cây.
• Tường rêu thông minh (CityTree): Một đơn vị rêu này có khả năng lọc bụi tương đương với 275 cây xanh thông thường nhờ diện tích bề mặt lớn và khả năng giữ ẩm, giúp “bắt” bụi mịn một cách tự nhiên.

4. Xử lý bụi mịn sau thu gom

• Tái chế thành vật liệu: Một số dự án nghệ thuật và công nghiệp (như Smog Free Project) đã nén bụi mịn thu gom được dưới áp suất cao để tạo thành đá trang sức hoặc gạch xây dựng, thay vì thải ngược lại ra môi trường.
• Tiêu hủy hóa học: Bụi thu gom từ các bộ lọc công nghiệp được xử lý bằng hóa chất để tách các thành phần độc hại (kim loại nặng, hợp chất hữu cơ độc) trước khi chôn lấp an toàn.

Tại Việt Nam, các biện pháp như phun nước rửa đường và kiểm soát khí thải xe máy đang là những bước đi thực tế nhất trong lộ trình xử lý bụi mịn đô thị giai đoạn 2025-2026.

Các bài báo về phương pháp thu gom xử lý bụi mịn trên thế giới và tại Việt Nam

• Tại Trung Quốc xây tháp cao 100 m sử dụng điện, sức nóng của mặt trời lọc 10 triệu m3 khí/ngày https://tiasang.com.vn/doi-moi-sang-tao/trung-quoc-thu-nghiem-may-loc-khong-khi-khong-lo-11253/ 
• Tại Ấn Độ các tháp lọc sử dụng điện lưới: https://www.youtube.com/watch?v=3mFVPi-cpX8 https://tuoitre.vn/an-do-lam-thap-khong-lo-loc-khong-khi-bi-che-lang-phi-2021082414391309.htm 
• Tại Thái Lan cũng xây các trạm lọc khổng lồ sử dụng điện lưới: https://tuoitrethudo.vn/doi-pho-o-nhiem-bangkok-lap-dat-may-loc-khong-khi-khong-lo-40772.html https://www.vietnamplus.vn/thai-lan-lap-dat-may-loc-khong-khi-o-thu-do-bangkok-de-giam-bui-min-post844256.vnp 
• Tại Thái Lan rải đá khô lên trời để giảm ô nhiễm không khí https://vnexpress.net/thai-lan-rai-da-kho-len-troi-de-chong-o-nhiem-khong-khi-4842814.html 
• Làm mưa nhân tạo để giảm ô nhiễm không khí tại Indonesia https://vov.vn/the-gioi/bao-dong-o-nhiem-khong-khi-jakarta-indonesia-se-lam-mua-nhan-tao-928798.vov 
• Xe hút bụi quét đường có làm sạch bụi mịn? https://www.youtube.com/watch?v=qTRqECAdo1g 
• Xe phun sương có thực sự làm giảm bụi mịn? https://www.youtube.com/watch?v=A8tWsLIDSz8 
• Trồng nhiều cây xanh có giảm được nhiều bụi mịn? https://dantri.com.vn/tam-diem/lam-gi-de-thoat-canh-song-trong-bui-min-20241222233045375.htm 

Câu hỏi thường gặp về thu gom và xử lý PM2.5

Các công nghệ lọc không khí quy mô lớn có hiệu quả không?
→ Có, hệ thống lọc quy mô lớn với bộ lọc HEPA chuyên dụng có thể giảm nồng độ PM2.5 ở khu vực giới hạn.

Thu gom bụi mịn trên mặt đất khác gì so với lọc không khí?
→ Thu gom mặt đất xử lý bụi rơi, kết tụ; còn lọc không khí xử lý hạt lơ lửng trong không khí.

Các biện pháp giảm nguồn phát thải có tác dụng như thế nào?
→ Giảm nguồn thải (giao thông, xây dựng) là biện pháp lâu dài và hiệu quả bền vững nhất.